Harper Li: Mazaxchini o'ldirish

Harper Li – “Mazaxchini o‘ldirish” (inglizcha nomi: To Kill a Mockingbird) – jahon adabiyotining eng mashhur va ta’sirli asarlaridan biri bo‘lib, insoniylik, adolat, irqchilik va vijdon masalalarini chuqur yoritadi. Roman 1960-yilda nashr etilgan bo‘lib, qisqa vaqt ichida katta shuhrat qozongan va 1961-yilda Pulitser mukofotiga sazovor bo‘lgan. Asar bugungi kungacha millionlab nusxada chop etilgan va ko‘plab tillarga tarjima qilingan.

Voqealar 1930-yillarda, Buyuk Depressiya davrida, AQShning Alabama shtatidagi kichik Meykomb shaharchasida sodir bo‘ladi. Hikoya kichkina qizaloq – Skaut Finch (Jan Luiza Finch) tilidan bayon qilinadi. U akasi Jem va otasi Attikus Finch bilan yashaydi. Attikus – halol, prinsipial va vijdonli advokat bo‘lib, farzandlarini ham adolat va insonparvarlik ruhida tarbiyalaydi.

Asarning markaziy voqeasi qora tanli yigit Tom Robinsonning sud jarayoni bilan bog‘liq. U oq tanli ayolni zo‘rlashda ayblanadi. Attikus Finch jamiyat bosimiga qaramay, Tomni himoya qilishga rozi bo‘ladi. Sud jarayonida ayblovlar asossiz ekani, Tomning aybsizligi yaqqol ko‘rinib turadi. Biroq irqchilik va stereotiplar hukm surgan jamiyatda haqiqat har doim ham g‘alaba qozonmaydi. Bu voqealar orqali muallif adolat tizimidagi tengsizlikni, inson huquqlarining poymol etilishini va jamiyatdagi kamsitish muammosini ochib beradi.

Roman davomida bolalarning qo‘shnisi – sirli va kamgap Bu Redli obrazi ham muhim o‘rin tutadi. Avvaliga bolalar uni qo‘rqinchli shaxs sifatida tasavvur qilishadi, biroq vaqt o‘tishi bilan insonlarni tashqi ko‘rinishiga qarab baholash noto‘g‘ri ekanini tushunishadi. “Mazaxchini o‘ldirish” ramziy ma’noga ega bo‘lib, begunoh va zarar yetkazmaydigan insonlarga ozor bermaslik g‘oyasini anglatadi.

Harper Li ushbu asar orqali nafaqat o‘sha davrdagi Amerika jamiyatini, balki umuman insoniyat oldida turgan axloqiy savollarni ko‘taradi. Attikus Finch obrazi adolat, jasorat va ota sifatidagi mehr timsoliga aylangan. Skautning bolalarcha sodda, ammo samimiy nigohi esa voqealarga o‘zgacha chuqurlik bag‘ishlaydi.

“Mazaxchini o‘ldirish” – bu oddiy sud jarayoni haqida hikoya emas. Bu asar inson qalbi, vijdon va jamiyat bosimi o‘rtasidagi kurash haqida. Kitob o‘quvchini o‘ylashga, o‘z qarashlarini qayta ko‘rib chiqishga va adolatli bo‘lishga undaydi. Shu sababli u bugungi kunda ham dolzarbligini yo‘qotmagan va har bir kitobxon o‘qishi tavsiya etiladigan nodir asarlardan biri hisoblanadi.