Nabi Jaloliddin: Cho’lpon 1-kitob (Tegirmon)

Nabi Jaloliddin Cho‘lpon romanining I kitobida Turkiston xalqlarining qashshoqligi, savodsizligi uchun qayg‘urib o‘smirligidayoq maqolalar yozgan, qo‘rqmay haq so‘zni ayta olgan Abdulhamid Sulaymon o‘g‘li Cho‘lponning hayoti, uni voyaga yetkazgan muhit va o‘lkaning XX asr boshidagi g‘arib ahvolini tasvirlaydi. O‘sha paytdayoq Andijondagi haqiqiy ahvol, boylarning qilmishlari haqida maqola yozib, Orenburgga – “Tarjimon” gazetiga yo‘llaydi, maqola bosilgach butun turkiy dunyo maʼrifatparvarlaridan biri Ismoil G‘aspiralining nazariga tushgandi.

Millatimizning maʼrifatparvar jadid o‘g‘loni Cho‘lpon davr ijtimoiy-siyosiy hayotida faol ishtirok etib, jaholat, qashshoqlik, chorasizlik xalqning haqiqiy taqdiriga aylangan ayanchli kunlarda ozodlik orzusi, vatan dardi bilan yonib qalam tebratgan. Turkiston muxtoriyatining barpo bo‘lishida qatnashgan Cho‘lpon o‘zbek davlatchiligi tarixida ilk madhiya muallifi sifatida o‘chmas iz qoldirdi.

Xalqni o‘z haq-huquqlarini anglash hamda maʼrifatga intilishga, jaholat botqog‘idan chiqish va qullik kishanlaridan qutulishga undagan yuksak ijodi bilan millat o‘g‘loni sifatidagi vazifasini butkul bajara olganini qalban his qilamiz. U Fitrat, Behbudiy, Munavvarqori Abdurashidxonov va boshqa taraqqiyparvar jadidlar qatorida nafaqat ijodkor, balki ilk muxtor respublikalarning tuzilishidagi ishtiroki nuqtai nazaridan siyosiy arbob ham edi.

Romanning mazkur birinchi kitobi voqealari Turkiston muxtoriyati tuzilishi va uning qonga botirilishi bilan yakun topadi.