Авиация (Менинг биринчи энциклопедиям)

Одамзод тортишиш кучини енгишга чоғланиб яратган ажабтовур қурилмалар ҳақидаги ҳикояларни кўҳна афсоналар, ривоятлар ва, ҳатто, муқаддас китобларда учратиш мумкин. Қадим-қадимдан олимлар қушлару учар ҳашаротлар қандай қилиб ҳавода учиб юришини англаб етиш учун уларнинг парвоз механизмини, танаси ва қанотлари тузилишини синчиклаб ўрганганлар. Дастлабки парвоз қурилмалари учун, айнан қуш қанотларидан андаза олингани ҳам бежиз эмас. Уларни, ҳатто қалин патлар билан қоплаб ҳам кўришган. Табиийки, бундай қурилмалар ёрдамида одам парвоз қилиш тугул, ердан кўтарилиши ҳам амри маҳол экани энди ҳеч кимга сир эмас. Баъзи ихтирочилар ўзларининг ернинг тортишиш кучини енгиш, булутларга кўтарилиш ва оламни қуш парвози баландлигида кўриш орзусини амалга ошириш учун ҳатто ўз оилалари, бойликлари, обрўси ва фаровон ҳаётини ҳам қурбон қилдилар. Афсуски, улардан аксарияти ўз орзусига эриша олмади: ихтиро этилган қурилмалар ҳисоб китоблардаги хатоликлар ёки бир қатор муваффақиятсизликлар туфайли парвоз қила олмаган. Ҳукумат вакиллари ҳам бундай синовларни жуда хавфли деб ҳисоблашгани учун тақиқлаб қўйишган, тўғрисини айтганда, Одамзод самоларда парвоз қилиши мумкинлигига деярли ишонишмаган. Агар ҳамма бирдек хаёлпараст, ғирт бекорчи ва нодон деб ҳисоблаган ашаддий иштиёқмандлар бўлмаса, учиш қурилмалари биз одатланиб қолган транспорт воситасига айланиши эҳтимолдан йироқ эди. Ахир, барча муваффақиятсизликлару хатоликлар авиация ва ҳавода учиш жараёнлари ривожланиши учун ютуқлар ва кашфиётлардан кам бўлмаган даражада муҳим бўлган.

ХIХ асрнинг ўрталаридан бошлаб, илм-фаннинг турли соҳаларида янги кашфиётлар ва ихтиролар яратилиши оқибатида чинакамига ердан кўтарила оладиган ва, ҳатто бортида йўловчиларни ташийдиган қурилмалар вужудга кела бошлади. Келинглар, самолётлар ва бошқа ҳаво кемалари қандай қилиб ва нима учун учишини тушуниб оламиз.