Никколо ди Бернардо Макиавелли: Хукмдор

Никколо Макиавелли ҳаётининг маълум қисмини давлат хизматига бағишлади. Унинг сиёсатчиларни бошқариш усуллари ҳақидаги тажрибаси ва кузатишлари ҳозирда бутун дунёга машҳур бўлган «Шаҳзода» рисоласининг асосини ташкил этди. Унда Макиавелли давлатни мустаҳкамлаш учун маккорлик, хиёнат, зўравонлик каби иллатлардан қочмасдан, кучли ҳокимият тарафдори сифатида намоён бўлди. Мақсад воситаларни оқлайди, деган тезис устида ишлаган Макиавелли, унинг ғоялари баҳс-мунозараларга сабаб бўлди ва католик черкови унинг китобларини тақиқланган китоблар рўйхатига киритди. Бироқ, шунга қарамай, бу тарихчи ва файласуфнинг давлат бошқаруви усуллари, ҳокимиятни амалга ошириш усуллари, ҳукмдор қандай фазилатларга эга бўлиши кераклиги ва ислоҳотларнинг муваффақияти нималарга боғлиқлиги ҳақидаги ғоялари сиёсат соҳасида ўз ифодасини топиб, бугунги кунда ҳам долзарблигини сақлаб келмоқда. Китобдан адибнинг «Уруш санъати» асари ҳам ўрин олган бўлиб, унда у ҳарбий хизматчи бўлмаса-да, инсон ҳаётининг турли жабҳаларини қамраб олган, бу борадаги назарий билимларга эга бўлган теран фикрларини баён этган. Макиавелли фикрлари энди мақолга айланган, шунинг учун улар аллақачон иқтибосларга айланган ва биз муаллифнинг кимлигини билмай туриб, уларни тез-тез такрорлаймиз. Китоб сиёсий фалсафа, ҳукумат ва уруш санъати билан қизиқувчилар учун кенг тарқалган классик манба ҳисобланади.