Гўзал Яхина: Самарқандга йўл олган эшелон

Бошидан ўтказган қийинчиликларини, тўғрироғи, хўрликларини эслаш инсонни яна бир карра оғир азобга рўбарў қилади. Уни ёзиш эса ... Қатағонлик даври тасвири, ундан ҳам оғири ўзининг «халқ душмани» деб айбланиши ҳақида ёзиш, маҳбуслигини эслаш, қамоқ воқеалари, лагерь ҳаёти, сўзсизлик ... буларнинг ҳаққоний тасвири Шукруллонинг «Кафансиз кўмилганларида яққол ифодаланган. Асарнинг яна бир аҳамиятли жиҳати — унинг мазкур мавзудаги ягона асарлигида. Ушбу хотира-роман ўқувчига гатағон даври ҳақида тирик лавҳаларни намойиш этади.

"Самарқандга йўл олган эшелон" - тарихга саёҳат қилдирувчи роман ва ўзига хос саргузашт асар ҳисобланади. 1923 йил. Эшелон бошлиғи Деэв ва комиссар Белая беш юз нафар қаровсиз қолган болаларни Қозон шаҳридан Самарқандга эвакуация қилмоқда. Йўлда содир бўладиган ҳаяжонга тўла ва қўрқинчли саргузаштлар кетма-кетлиги, Волгабўйи ўрмонлари ва қозоқ даштларидан Қизилқум чўллари ва Туркистон тоғларигача бўлган бепоён йўллар, тақдир ва инсон табиати хилма-хиллиги-қочоқ деҳқонлар, чекистлар, казаклар, кичик ёшдаги мискинларнинг ўзига хос тили, психологияси, ишончлари ва умидларига тўла ўзгача олам ...

Айтишим жоизки, бундай китоблар камдан-кам дунё юзини кўради ва ўқиган ҳар кимни ўзгартиришга қодир. Бу ҳис бизга Платоновдан қолган: ўқиганинг сени ўзгартиради. Қолаверса, хотирамда Марко Поло ва Афанасий Никитиннинг бетакрор, ҳашаматли Шарққа, тўқлик ва шафқатсизлик ўлкасига қилган саёҳатлари кезарди, у ердаги иссиқлик, чўлдаги сароб инсонни ўзига жалб қиларди. Ва, бахтимизга бу бир «робинзонада». Интиҳода озодликни ваъда қилувчи жанр ...