Дарон Ажемўғли, Жеймс А. Робинсон: Мамлакатлар таназзули сабаблари: қудрат, фаровонлик ва камбағаллик манбалари

Ажойиб ва қизиқарли ёзилган «Мамлакатлар таназзули сабаблари» асари асрлар давомида мутахассисларни ҳайратда қолдирган саволга ишончли ва изчил асосланган янги назария билан жавоб беради: Нега баъзи мамлакатлар бой ва бошқалар камбағал, бойлик ва қашшоқлик, соғлиқ ва касаллик, озиқ-овқат ва очарчилик бўйича бўлинган?

Бу маданият, иқлим ёки географиями? Эҳтимол, тўғри сиёсат нима эканлигини билмасликдир?

Шунчаки, йўқ. Бу омилларнинг ҳеч бири аниқ ёки тақдир эмас. Акс ҳолда, Африканинг бошқа давлатлари, масалан, Зимбабве, Конго, Серра-Леоне қашшоқлик ва зўравонлик ботқоғига ботган бир пайтда Ботсвана дунёнинг энг тез ривожланаётган давлатларидан бирига айланганини қандай изоҳлаш мумкин?

Саволга жавоб сифатида Дарон Ажемўғли ва Жеймс А. Робинсон иқтисодий муваффақият (ёки унинг етишмаслиги) асосида инсон томонидан яратилган сиёсий ва иқтисодий институтлар эканлигини аниқ кўрсатади. Уларнинг ажойиб мисолларидан бирини оладиган бўлсак, Корея жуда бир хил миллат, аммо Шимолий Корея халқи ер юзидаги энг камбағаллар қаторида, Жанубий Кореядаги ака-ука ва опа-сингиллари эса энг бойлар қаторида. Жануб рағбатларни яратадиган, инновацияларни мукофотлайдиган ва ҳар бир кишига иқтисодий имкониятларда иштирок этишга имкон берадиган жамиятни яратди.

Шу тариқа туртки бўлган иқтисодий муваффақиятлар барқарор бўлди, чунки ҳукумат фуқаролар ва халқ олдида масъулиятли ва сезгир бўлди. Афсуски, шимол халқлари ўнлаб йиллар давомида очарчилик, сиёсий қатағон ва бошқача иқтисодий институтларни бошдан кечирди — охири кўринмайди. Кореялар ўртасидаги тафовутлар эса мутлақо бошқа институционал траекторияларни яратган сиёсат билан боғлиқ.

Китоб муаллифлари ўзларининг ўн беш йиллик тадқиқотларига асосланиб, янги назарияни яратиш учун Рим империяси, Майя шаҳар-давлатлари, ўрта асрлар Венецияси, Совет Иттифоқи, Лотин Америкаси, Англия, Европа, АҚШ ва Африкадаги ғайриоддий тарихий далилларни бирлаштиради, жумладан:

- Хитой авторитар ўсиш машинасини қурди. У шундай юқори тезликда ўсишда давом этадими ва Ғарбни босиб оладими?

- Американинг энг яхши кунлари ортда қолдими? Биз элитанинг ҳокимиятни кучайтиришга қаратилган саъй-ҳаракатларига қаршилик кўрсатадиган фазилатли доирадан кичик озчиликни бойитиб, куч-қувват берувчи ёвуз доирага ўтяпмизми?

- Миллиардлаб одамларни қашшоқликдан фаровонликка олиб чиқишга ёрдам беришнинг энг самарали усули қандай? Ғарбнинг бой давлатларидан кўпроқ хайриями? Ёки Ажемўғли ва Робинсоннинг инклюзив сиёсий ва иқтисодий институтлар ўртасидаги ўзаро таъсири бўйича ютуқ ғояларининг қийин сабоқларини ўрганишми?

«Мамлакатлар таназзули сабаблари: қудрат, фаровонлик ва камбағаллик манбалари» китоби сизнинг дунёқарашингиз ва фикрлашингизни ўзгартиради.

Китоб ҳақида ОАВ ва машҳурлар фикри:

«Сиёсатчилар ва иқтисодий ривожланиш билан боғлиқ ҳар бир киши ўқиши керак.»
— Jared Diamond, Нью-Йорк китоблар шарҳи

«Бу интеллектуал жиҳатдан бой китоб бўлиб, муҳим тезисни иштиёқ билан ривожлантиради. Уни барча ўқиши керак».
— Financial Times

«Ажойиб китоб.» — Bloomberg (Jonatan Alter)

«Мамлакатлар таназзули сабаблари» — бу тарих ва бугунги кунда ҳам кенг тарқалган нега баъзи мамлакатлар бойиб кетяпти, бошқалари эса бой бўлмайди деган жуда катта саволга жавоб берувчи ўта ажойиб асардир.»
— The New York Times (Chrystia Freeland)

«Мамлакатлар таназзули сабаблари» ҳақиқатан ҳам ажойиб китоб. Ажемўғли ва Робинсон ижтимоий фанлардаги энг муҳим муаммолардан бирини — асрлар давомида етакчи олимларни ўйлантириб келаётган савол содда ва тушунарли тарзда ажойиб жавоб бердилар. Қизиқиб ўқилиши мумкин бўлган китоб. Тарих, сиёсатшунослик ва иқтисодни ўз ичига олган ушбу китоб иқтисодий ривожланиш ҳақидаги фикримизни ўзгартиради».
— Стивен Левитт, Freakonomics ҳаммуаллифи

«Бир мунча вақт олдин таниқли Шотландия файласуфи халқларни нима муваффақиятга эриштираётгани ва нима муваффақиятсизликка учратганлиги ҳақида китоб ёзган эди. «Халқлар бойлиги» бугунги кунда ҳам ўқилмоқда. Худди шундай зукколик ва бир хил кенг тарихий нуқтаи назар билан Дарон Ажемўғли ва Жеймс А. Робинсон худди шу саволни бизнинг давримиз учун қайта кўриб чиқди. Икки аср ўтгач, бизнинг буюк невараларимиз ҳам худди шундай китобни ўқийдилар.
— Жорж Акерлоф, иқтисодиёт бўйича Нобел мукофоти лауреати, 2001 йил

“Ажемўғли ва Робинсон қуйи миллиарднинг ривожланишига оид асосий саволни қўядилар. Уларнинг жавоблари чуқур, тушунарли ва ишонарли».
— Пол Коллиер, Оксфорд университетининг иқтисод профессори, The Bottom Billion китоби муаллифи

Kun.uz нашри: «Демократияга осонликча ўтилмайди» - Жеймс Робинсон билан суҳбат

Kun.uz нашри: Қашшоқ давлатларнинг қашшоқлиги сабаби. Жеймс Робинсоннинг Тошкентдаги маърузаси

Gazeta.uz нашри: «Мамлакатлар таназзули сабаблари»дан: Шу қадар яқин, шу қадар фарқли

Daryo.uz нашри: Фото: «Мамлакатлар таназзули сабаблари» китоби ҳаммуаллифи, британиялик иқтисодчи Жеймс Робинсон билан Тошкентдаги учрашув

Daryo.uz нашри: Яна бир китоб таржимаси кутилмоқда: Тошкентда «Мамлакатлар таназзули сабаблари» китоби ҳаммуаллифи Жеймс Робинсон билан учрашув бўлиб ўтди (видео)

 

Таржимон: Сиротуллохон Муҳаммадсолиев

Масъул муҳаррир: Беҳзод Ҳошимов

Дизайнер: М.Хошимов

Asaxiy Books йил бестселлерлари 2024: 8-ўрин
Asaxiy Books йил бестселлерлари 2023: 8-ўрин